Krakowskie Centrum Medyczne, Krakow

Po co mamy kości?
Kości przede wszystkim stanowią nasz szkielet, który daje pewną mechanicznie konstrukcję dla całego ciała. Jego centralną częścią jest kręgosłup do którego dołączają kości kończyn górnych (rąk) i dolnych (nóg). Kości kończyn, jak na przykład kość udowa i piszczelowa połączone są stawami. Stawy wraz z mięśniami umożliwiają nam ruch, chodzenie, bieganie, czynności dnia codziennego i wykonywanie pracy zawodowej. Klatka piersiowa, zbudowana z żeber zabezpiecza płucom oddychanie i chroni serce a kości miednicy dają oparcie narządom jamy brzusznej. Kości to nie tylko mechaniczne rusztowanie, ale również magazyn minerałów (wapń, pierwiastki śladowe) oraz miejsce szpiku produkującego komórki krwi.

Jak kości są zbudowane?
Kości są dla nas niewidoczne, ale możemy je wyczuć pod skórą, jak np. łokieć czy kostki u nogi. Panie domu na co dzień w swojej kuchni mają do czynienia z kośćmi zwierząt. Na ich przykładzie możemy wyobrazić sobie, jak wyglądają nasze kości od środka. Nierzadko zmuszeni jesteśmy przeciąć kość, bo nie mieści się do garnka. Konieczna jest wtedy piła do cięcia metalu - takie są twarde. Przecięcie kości "na pół" - w środkowym odcinku, jest szczególnie trudne. Okazuje się, że piłowaliśmy twardą rurę, pustą w środku, o ścianach grubości kilku milimetrów. Tak wygląda kość korowa.
Końce kości (nasady), pokryte z zewnątrz chrząstką, są mniej twarde. Na ich przekroju widzimy jakby gąbkę podobną do pumeksu. Jest to kość gąbczasta - beleczkowa. Kości człowieka wyglądają podobnie. Trzony kości udowej, czy piszczelowej zbudowane są z kości korowej natomiast ich części tworzące staw kolanowy lub biodrowy zbudowane są głównie z kości beleczkowej. Z kości beleczkowej zbudowany jest również kręgosłup.
Kość beleczkowa jest daleko mniej twarda od kości korowej bowiem zawiera 3-krotnie mniej minerałów ale ma za to nieporównanie więcej komórek. Dzięki temu kość beleczkowa ma 8-krotnie szybszy metabolizm czyli "żyje szybciej". Skutkiem tego kość beleczkowa i korowa odmiennie "chorują" na osteoporozę. Zmiany w kości beleczkowej pojawią się zawsze wcześniej i będą bardziej zaawansowane.
Wracając znowu do kuchni - to wiemy, że kość można gotować całymi godzinami. Wygotowuje się z niej tłuszcz, komórki i kolagen - substancję organiczną stanowiącą rodzaj elastycznej siatki, na której osadzają się minerały kości. Po zastygnięciu wygotowany kolagen tworzy "galaretę". Wszyscy wiemy, że nawet po bardzo długim gotowaniu pozostanie w garnku nienaruszona, twarda kość. To, co nazywamy potocznie "kością", to twarde minerały, głównie związki wapnia (fosforany). Jest to ten sam minerał, z którego zbudowane są skały w Pieninach czy wzgórze Wawelskie. Również kreda do pisania na tablicy jest z wapnia. Kości zawierają bardzo dużo minerałów: 75 % kość korowa; 25 % kość gąbczasta.

Jak żyją nasze kości?
Od urodzenia kości rosną na długość i szerokość. Od ok. 50 cm u noworodka wydłuża się ponad 3-krotnie osiągając ok. 175 cm u dorosłego człowieka. W wieku ok. 16-18 lat przestajemy rosnąć na wysokość, ale kości jeszcze powiększają swoją masę do ok. 30 roku życia. Osiągamy wtedy tzw. masę szczytową kości. Jest to największa masa szkieletu w naszym życiu.
Kości muszą stale dostosowywać się do zmieniających się warunków i przebudowywać swoją strukturę. Ale w jaki bowiem sposób można zmienić kształt skały, jaką jest kość? Można ją rozpuścić, lub zmielić i następnie wlać do nowej formy - aż zastygnie. To właśnie robią komórki kostne: jedne - osteoklasty rozpuszczają kość, inne - osteoblasty budują nową tkankę kostną. Przez całe nasze życie, w dzień i w nocy toczą się nieustannie dwa przeciwstawne procesy: niszczenia i równoczesnego budowania kości.
Przebudowa tkanki kostnej jest harmonijnie kontrolowana w organizmie przez hormony docierające z krwią do komórek kości. Budowanie nowej kości następuje pod wpływem hormonów płciowych (kobiece-estrogeny; męskie-androgeny), hormonu wzrostu i kalcytoniny. Niszczenie kości stymulują hormony kory nadnercza (kortykosteroidy) i parathormon.