Polski
English
ABC osteoporozy
Definicja i częstość występowania
Definicja osteoporozy sformułowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) określa ją jako uogólnioną chorobę szkieletu polegającą na zmniejszeniu się gęstości mineralnej kości i zaburzeniu ich mikroarchitektury, prowadzących do wzmożonej łamliwości szkieletu i zwiększonego ryzyka złamań.
Osteoporoza występuje średnio u 11% populacji, w tym u 30% kobiet po 50 roku życia. Szacuje się, że w USA osteoporozą dotkniętych jest ok 25 mln osób, a w Polsce - ok. 3 mln. Niestety, wskutek starzenia się społeczeństwa częstość występowania osteoporozy będzie nieuchronnie wzrastać. Kobiety częściej niż mężczyźni zapadają na osteoporozę na skutek obniżania się u nich poziomu estrogenów podczas menopauzy. Ponieważ jednak, niezależnie od płci, u osób po 40 rż utrata masy kostnej wynosi 1-2 % (w okresie menopauzy od 5 do 10 % rocznie), choroba ta atakuje także mężczyzn. Więcej«
Przyczyny osteoporozy
Przez całe życie człowieka trwa przebudowa kości dzięki stałym procesom niszczenia i tworzenia kości. Od narodzenia do osiągnięcia dojrzałości płciowej u dziewcząt (do ok. 18 roku u chłopców) kości rosną na długość i szerokość. W wieku 14-18 lat przestajemy rosnąć na wysokość, ale kości jeszcze powiększają swoją gęstość do ok. 30 roku życia. Osiągamy wtedy największą masę szkieletu, tzw. masę szczytową kości. Po 45 rż następuje powolna utrata masy kostnej skutkiem przewagi procesu niszczenia kości nad jej tworzeniem. Osteoporoza nazywana jest „cichym złodziejem kości”, gdyż przez całe lata przebiega bezobjawowo, a nierzadko jej pierwszym sygnałem jest złamanie powstające przy niewielkim urazie.
U kobiet zasadniczą przyczyną osteoporozy jest menopauza, która powoduje gwałtowny spadek poziomu estrogenu. Powstaniu choroby sprzyja ponadto wiele tzw. czynników ryzyka np. wczesna menopauza (przed 45 rż), podeszły wiek, uwarunkowania genetyczne, biała rasa, niska podaż wapnia i witaminy D3 w diecie, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu i kawy, mało aktywny tryb życia.
Wśród wszystkich postaci choroby 5% stanowią tzw. osteoporozy wtórne, powstające na skutek innych schorzeń, np.: nadczynność przytarczyc, tarczycy, kory nadnerczy. Osteoporoza może nastąpić również po długotrwałym zażywaniu niektórych leków, jak: glikokortykosteroidy, leki immunosupresyjne, leki przeciwpadaczkowe, heparyna. Więcej«
Złamania w osteoporozie
Złamania są nieuchronnym następstwem nieleczonej osteoporozy. Są one tak częste, że mówimy o epidemii złamań. Szacuje się, że w USA występuje rocznie 1.5 mln złamań, w tym 700 tys. złamań kręgosłupa, 300 tys. złamań szyjki kości udowej, 250 tys. złamań dalszej części kości promieniowej i 300 tys. innych złamań. Życiowe ryzyko wystąpienia jakiegokolwiek złamania u 50-letniej kobiety wynosi aż 39,7%. Ryzyko złamania szyjki kości udowej jest wyższe niż wystąpienie raka sutka, macicy i jajników razem wziętych, natomiast ryzyko zgonu z tego powodu jest wyższe niż przy raku sutka.
Postępujący w osteoporozie zanik masy kostnej trzonów kręgowych zmniejsza ich wytrzymałość tak, że może dojść nawet do złamań samoistnych. Po 50 rż złamania te występują u co czwartej, a po 85 rż już u co drugiej kobiety. Konsekwencją złamań kręgosłupa mogą być przewlekłe bóle pleców, obniżenie wzrostu (rocznie nawet 3 cm), pogłębiona kyfoza piersiowa - tzw. „wdowi garb”. Połowa złamań kręgosłupa przebiega bezobjawowo. Towarzyszące złamaniom deformacje sylwetki prowadzą do zmniejszenia pojemności oddechowej płuc, pogorszenia wydolności układu krążeniowo-oddechowego i upośledzenia pasażu jelitowego. U osób ze złamaniami kręgów stwierdzono zwiększenie śmiertelności w okresie 5 lat o 15-20%.
Najgroźniejsze są złamania szyjki kości udowej (bliższego końca kości udowej) występujące z częstością 2,5 złamań na 1 000 mieszkańców (30 złamań po 80 rż). Ocenia się, że w 1990 w świecie wystąpiło 1 600 000 złamań, a skutkiem starzenia sie społeczeństwa liczba ta w roku 2050 może wynieść aż 6 260 000. Złamania szyjki kości udowej z reguły leczymy operacyjnie. Jednakże niezależnie od zastosowanego tu leczenia w ciągu roku umiera 20% kobiet i 25% mężczyzn, a tych, które przeżyją 50% staje się niepełnosprawna.
Rozpoznawanie osteoporozy
Test ryzyka osteoporozy
Do rozpoznania osteoporozy upoważniony jest lekarz, ale każdy może sam sprawdzić, czy jest narażony na osteoporozę odpowiadając na pytania testu ryzyka osteoporozy rekomendowanego przez IOF (Międzynarodowa Fundacja Osteoporozy).
Badania diagnostyczne
Podstawą diagnostyki osteoporozy jest pomiar gęstości kości mineralnej kości (BMD – bone mineral density), czyli badanie densytometryczne. Współczesne aparaty densytometryczne wykorzystują w tym celu pomiar absorpcji promieniowania rentgenowskiego, ale w bardzo małej, całkowicie nieszkodliwej dawce. Za „złoty standard” uznaje się metodę DXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry). Pomiar u danej osoby jest wyrażony zarówno w wartościach bezwzględnych w g/cm2 jak i odpowiednikami wskaźnikami. Wg WHO wskaźnik pomiaru gęstości mineralnej kości, odnoszący obecną gęstość do szczytowej masy kostnej - tzw. T-score, niższy od -2,5 oznacza występowanie osteoporozy.
Decydujące o rozpoznaniu osteoporozy są pomiary gęstości mineralnej szyjki kości udowej i kręgosłupa. Pomiary w innych okolicach, np. przedramienia dają wartości orienrtacyjne, które nie upoważniają do rozpoznania choroby i należy je zweryfikować.
Badania USG ocenia parametry akustyczne kości i nie jest badaniem densytometrycznym i nie moze być stosowane w rozpoznawaniu osteoporozy.
Ostatecznego rozpoznania osteoporozy dokonuje lekarz na podstawie wywiadu z pacjentem, badania fizykalnego, badania densytometrycznego oraz badań analitycznych. Więcej«
Leczenie osteoporozy
Celem leczenia osteoporozy jest uniknięcie pierwszego złamania, a w razie już jego wystąpienia zapobieganie kolejnym złamaniom. Obecnie dysponujemy wieloma lekami o wysokiej skuteczności klinicznej. Leki te zwiększają gęstość mineralną kości i obniżają ryzyko złamania. Niezależnie od aktywnego leku każdemu pacjentowi zaleca się przyjmowanie preparatów wapniowych (ok. 800mg - 1200 mg) i witaminy D3 (ok. 1000 jm).
Współcześnie najczęściej w osteoporozie stosuje się następujące grupy leków:
bisfosfoniany (więcej«)
kalcytoninę (więcej«)
estrogeny i pochodne (więcej«)
SERM-y (wybiórcze modulatory receptorów estrogenowych). (więcej«)
Lekarz podejmuje decyzję o rozpoczęciu leczenia i doborze preparatu.
Zapobieganie upadkom
Niezależnie od leczenia farmakologicznego w osteoporozie konieczne jest zapobieganie upadkom, ponieważ większość złamań kończyn jest ich skutkiem. Kluczowe znaczenie ma ogólna kondycja fizyczna, choroby współistniejące i przyjmowane leki. Ruch jest w stanie zastąpić wiele leków, ale żaden lek nie zastąpi ruchu.
Do kogo zwrócić się o pomoc
Leczeniem osteoporozy zajmują się specjaliści: reumatolog, ortopeda, ginekolog lub endokrynolog, którzy legitymują się dyplomami ukończenia kursów organizowanych przez Polską Fundację Osteoporozy. W wielu miejscowościach istnieją specjalistyczne centra leczenia osteoporozy.
Bezpłatne porady i badania diagnostyczne w obecnym systemie Służby Zdrowia w Polsce można uzyskać na podstawie skierowania lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. W usługach odpłatnych skierowanie nie jest wymagane. Poradnie«
Definicja osteoporozy sformułowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) określa ją jako uogólnioną chorobę szkieletu polegającą na zmniejszeniu się gęstości mineralnej kości i zaburzeniu ich mikroarchitektury, prowadzących do wzmożonej łamliwości szkieletu i zwiększonego ryzyka złamań.
Osteoporoza występuje średnio u 11% populacji, w tym u 30% kobiet po 50 roku życia. Szacuje się, że w USA osteoporozą dotkniętych jest ok 25 mln osób, a w Polsce - ok. 3 mln. Niestety, wskutek starzenia się społeczeństwa częstość występowania osteoporozy będzie nieuchronnie wzrastać. Kobiety częściej niż mężczyźni zapadają na osteoporozę na skutek obniżania się u nich poziomu estrogenów podczas menopauzy. Ponieważ jednak, niezależnie od płci, u osób po 40 rż utrata masy kostnej wynosi 1-2 % (w okresie menopauzy od 5 do 10 % rocznie), choroba ta atakuje także mężczyzn. Więcej«
Przyczyny osteoporozy
Przez całe życie człowieka trwa przebudowa kości dzięki stałym procesom niszczenia i tworzenia kości. Od narodzenia do osiągnięcia dojrzałości płciowej u dziewcząt (do ok. 18 roku u chłopców) kości rosną na długość i szerokość. W wieku 14-18 lat przestajemy rosnąć na wysokość, ale kości jeszcze powiększają swoją gęstość do ok. 30 roku życia. Osiągamy wtedy największą masę szkieletu, tzw. masę szczytową kości. Po 45 rż następuje powolna utrata masy kostnej skutkiem przewagi procesu niszczenia kości nad jej tworzeniem. Osteoporoza nazywana jest „cichym złodziejem kości”, gdyż przez całe lata przebiega bezobjawowo, a nierzadko jej pierwszym sygnałem jest złamanie powstające przy niewielkim urazie.
U kobiet zasadniczą przyczyną osteoporozy jest menopauza, która powoduje gwałtowny spadek poziomu estrogenu. Powstaniu choroby sprzyja ponadto wiele tzw. czynników ryzyka np. wczesna menopauza (przed 45 rż), podeszły wiek, uwarunkowania genetyczne, biała rasa, niska podaż wapnia i witaminy D3 w diecie, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu i kawy, mało aktywny tryb życia.
Wśród wszystkich postaci choroby 5% stanowią tzw. osteoporozy wtórne, powstające na skutek innych schorzeń, np.: nadczynność przytarczyc, tarczycy, kory nadnerczy. Osteoporoza może nastąpić również po długotrwałym zażywaniu niektórych leków, jak: glikokortykosteroidy, leki immunosupresyjne, leki przeciwpadaczkowe, heparyna. Więcej«
Złamania w osteoporozie
Złamania są nieuchronnym następstwem nieleczonej osteoporozy. Są one tak częste, że mówimy o epidemii złamań. Szacuje się, że w USA występuje rocznie 1.5 mln złamań, w tym 700 tys. złamań kręgosłupa, 300 tys. złamań szyjki kości udowej, 250 tys. złamań dalszej części kości promieniowej i 300 tys. innych złamań. Życiowe ryzyko wystąpienia jakiegokolwiek złamania u 50-letniej kobiety wynosi aż 39,7%. Ryzyko złamania szyjki kości udowej jest wyższe niż wystąpienie raka sutka, macicy i jajników razem wziętych, natomiast ryzyko zgonu z tego powodu jest wyższe niż przy raku sutka.
Postępujący w osteoporozie zanik masy kostnej trzonów kręgowych zmniejsza ich wytrzymałość tak, że może dojść nawet do złamań samoistnych. Po 50 rż złamania te występują u co czwartej, a po 85 rż już u co drugiej kobiety. Konsekwencją złamań kręgosłupa mogą być przewlekłe bóle pleców, obniżenie wzrostu (rocznie nawet 3 cm), pogłębiona kyfoza piersiowa - tzw. „wdowi garb”. Połowa złamań kręgosłupa przebiega bezobjawowo. Towarzyszące złamaniom deformacje sylwetki prowadzą do zmniejszenia pojemności oddechowej płuc, pogorszenia wydolności układu krążeniowo-oddechowego i upośledzenia pasażu jelitowego. U osób ze złamaniami kręgów stwierdzono zwiększenie śmiertelności w okresie 5 lat o 15-20%.
Najgroźniejsze są złamania szyjki kości udowej (bliższego końca kości udowej) występujące z częstością 2,5 złamań na 1 000 mieszkańców (30 złamań po 80 rż). Ocenia się, że w 1990 w świecie wystąpiło 1 600 000 złamań, a skutkiem starzenia sie społeczeństwa liczba ta w roku 2050 może wynieść aż 6 260 000. Złamania szyjki kości udowej z reguły leczymy operacyjnie. Jednakże niezależnie od zastosowanego tu leczenia w ciągu roku umiera 20% kobiet i 25% mężczyzn, a tych, które przeżyją 50% staje się niepełnosprawna.
Rozpoznawanie osteoporozy
Test ryzyka osteoporozy
Do rozpoznania osteoporozy upoważniony jest lekarz, ale każdy może sam sprawdzić, czy jest narażony na osteoporozę odpowiadając na pytania testu ryzyka osteoporozy rekomendowanego przez IOF (Międzynarodowa Fundacja Osteoporozy).
- Czy któreś z Twoich rodziców doznało złamania kości udowej po niewielkim upadku lub stłuczeniu?
- Czy doznałaś złamania kości po niewielkim upadku lub stłuczeniu?
- Czy zażywałaś leki kortykosteroidowe, np.: Encorton itp. dłużej niż 3 miesiące?
- Czy twój wzrost zmniejszył się o więcej niż 3 cm?
- Czy pijesz regularnie duże ilości alkoholu (znacznie ponad normę)?
- Czy wypalasz dziennie więcej niż 20 papierosów?
- Czy cierpisz na częste biegunki (spowodowane takimi chorobami jak celiakia albo choroba Crohna)?
- Czy przechodziłaś menopauzę przed 45 rokiem życia?
- Czy przestałaś miesiączkować 12 miesięcy lub wcześniej (z innych powodów niż ciąża)?
Badania diagnostyczne
Podstawą diagnostyki osteoporozy jest pomiar gęstości kości mineralnej kości (BMD – bone mineral density), czyli badanie densytometryczne. Współczesne aparaty densytometryczne wykorzystują w tym celu pomiar absorpcji promieniowania rentgenowskiego, ale w bardzo małej, całkowicie nieszkodliwej dawce. Za „złoty standard” uznaje się metodę DXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry). Pomiar u danej osoby jest wyrażony zarówno w wartościach bezwzględnych w g/cm2 jak i odpowiednikami wskaźnikami. Wg WHO wskaźnik pomiaru gęstości mineralnej kości, odnoszący obecną gęstość do szczytowej masy kostnej - tzw. T-score, niższy od -2,5 oznacza występowanie osteoporozy.
Decydujące o rozpoznaniu osteoporozy są pomiary gęstości mineralnej szyjki kości udowej i kręgosłupa. Pomiary w innych okolicach, np. przedramienia dają wartości orienrtacyjne, które nie upoważniają do rozpoznania choroby i należy je zweryfikować.
Badania USG ocenia parametry akustyczne kości i nie jest badaniem densytometrycznym i nie moze być stosowane w rozpoznawaniu osteoporozy.
Ostatecznego rozpoznania osteoporozy dokonuje lekarz na podstawie wywiadu z pacjentem, badania fizykalnego, badania densytometrycznego oraz badań analitycznych. Więcej«
Leczenie osteoporozy
Celem leczenia osteoporozy jest uniknięcie pierwszego złamania, a w razie już jego wystąpienia zapobieganie kolejnym złamaniom. Obecnie dysponujemy wieloma lekami o wysokiej skuteczności klinicznej. Leki te zwiększają gęstość mineralną kości i obniżają ryzyko złamania. Niezależnie od aktywnego leku każdemu pacjentowi zaleca się przyjmowanie preparatów wapniowych (ok. 800mg - 1200 mg) i witaminy D3 (ok. 1000 jm).
Współcześnie najczęściej w osteoporozie stosuje się następujące grupy leków:
bisfosfoniany (więcej«)
kalcytoninę (więcej«)
estrogeny i pochodne (więcej«)
SERM-y (wybiórcze modulatory receptorów estrogenowych). (więcej«)
Lekarz podejmuje decyzję o rozpoczęciu leczenia i doborze preparatu.
Zapobieganie upadkom
Niezależnie od leczenia farmakologicznego w osteoporozie konieczne jest zapobieganie upadkom, ponieważ większość złamań kończyn jest ich skutkiem. Kluczowe znaczenie ma ogólna kondycja fizyczna, choroby współistniejące i przyjmowane leki. Ruch jest w stanie zastąpić wiele leków, ale żaden lek nie zastąpi ruchu.
Do kogo zwrócić się o pomoc
Leczeniem osteoporozy zajmują się specjaliści: reumatolog, ortopeda, ginekolog lub endokrynolog, którzy legitymują się dyplomami ukończenia kursów organizowanych przez Polską Fundację Osteoporozy. W wielu miejscowościach istnieją specjalistyczne centra leczenia osteoporozy.
Bezpłatne porady i badania diagnostyczne w obecnym systemie Służby Zdrowia w Polsce można uzyskać na podstawie skierowania lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. W usługach odpłatnych skierowanie nie jest wymagane. Poradnie«
wstecz
do góry